Esej

Esej to ogólne rozważania natury filozoficznej, etycznej, estetycznej, w których autor dzieli się z czytelnikiem swoimi refleksjami. Nie ma określonych reguł kompozycyjnych. Esej może być krytyczny, może przedstawiać poglądy autora, może też oscylować ku formie lżejszej. Również jego tematyka nie jest dokładnie określona – może dotyczyć kultury, sztuki, nauki, polityki, zagadnień społecznych, filozofii itp.

Wydaje się więc, że łatwo napisać esej, ponieważ może nim być „cokolwiek”. Jednak wcale tak nie jest. Mimo wszystko istnieją pewne zasady, będące głównie zbiorem wskazówek, czego w eseju robić nie należy.

ŻELAZNE ZASADY

1. Twoje wypracowanie ma być wypowiedzią subiektywną – nie powinieneś silić się na obiektywność, lecz przedstawiać własny punkt widzenia.
2. Esej nie służy do moralizowania – masz jedynie przedstawić swoje zdanie, nie próbuj przekonać odbiorcy, że masz rację.
3. Twoim zadaniem jako autora nie jest wyczerpanie tematu ani podsumowanie go w jakikolwiek wiążący sposób – masz jedynie zakreślić problem, jaki poruszasz, i skłonić odbiorcę do refleksji nad nim. Temat eseju pozostaje więc niejako otwarty.
4. Używaj literackiego języka. Dbaj o bogactwo form językowych, różnicuj używane przymiotniki. Esej jest formą, w której liczy się nie tylko to, o czym piszesz, ale także język, jakim się posługujesz.
5. Zanim zaczniesz pisać, zastanów się, jakie nawiązania kulturowe możesz zastosować. Nawiązuj go książek, filmów, artykułów, wydarzeń społecznych i kulturalnych. Zamieszczaj w tekście cytaty, aforyzmy, jeśli potrafisz, stosuj aluzje kulturowe.

Rozprawka

Rozprawka jest formą wypowiedzi, która ma bardzo ściśle określone reguły kompozycyjne. Wydawałoby się więc, że powinna być łatwa do napisania, jednak wcale tak nie jest. Dzieje się tak dlatego, że rozprawka jest rodzajem pracy naukowej – wymaga dogłębnego przemyślenia tematu, zaplanowania pracy i niezwykle logicznego rozumowania. Zwłaszcza jeśli zabraknie tego ostatniego, praca będzie w najlepszym wypadku niespójna, w najgorszym – po prostu bez sensu.

Rozprawka to wypowiedź pisemna, w której rozpatrujemy jakieś ważny problem. Najczęściej staramy się coś udowodnić, o czymś kogoś przekonać, odpowiedzieć na postawione pytanie, rozwiać jakąś wątpliwość.  Rozprawka wymaga przy tym od autora do zajęcia jasno wyrażonego stanowiska wobec tematu – nie ma możliwości, by np. odpowiedź na zadane w jej temacie pytanie brzmiała „nie wiem”. Do tego swoje stanowisko trzeba należycie uzasadnić, posługując się logicznymi argumentami – nie wystarczy tutaj argumentacja typu „bo tak mi się wydaje”.

Na szczęście konstrukcja rozprawki wymaga też określonego sposobu sformułowania jej tematu. Czytając temat wypracowania, możesz więc wywnioskować z niego, czy masz do czynienia z rozprawką.